พันธุ์ข้าวทนทานต่ออุณหภูมิสูง พันธุ์แรกของประเทศไทย “พันธุ์คิมหันต์”

โดย รศ.ดร.ชเนษฎ์ ม้าลำพอง
ภาควิชาพืชไร่นา คณะเกษตร กำแพงแสน และคณะ

ดร.สุไร ลมาน เจ๊ะอาบู — คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
รศ.ดร.ศิวเรศ อารีกิจ — ภาควิชาพืชไร่นา คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ดร.ศิริพัฒน์ เรืองพยัคฒ์ — ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
นายพีรพล ม่วงงาม — ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี กรมการข้าว
นางสาวบังอร ธรรมสามิสรณ์ — สถาบันวิทยาศาสตร์ข้าวแห่งชาติ กรมการข้าว
รศ.ดร.อภิชาติ วรรณวิจิตร — ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
นายสุนิยม ตาปราบ — กรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

โครงการค้นหาสายพันธุ์ทนทานต่ออุณหภูมิสูงจากประชากรข้าวหอมนิลสายพันธุ์กลาย และการปรับปรุงพันธุ์ข้าวทนทานต่ออุณหภูมิสูง ได้รับทุนจากสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร งบประมาณปี พ.ศ. 2554–2561 โดยได้เริ่มค้นหาสายพันธุ์ทนทานต่ออุณหภูมิสูงจากประชากรข้าวหอมนิลพันธุ์กลาย จำนวน 12,000 สายพันธุ์ จนได้สายพันธุ์ M9962 ที่ทนทานต่ออุณหภูมิสูงที่ 40°C ในระยะเจริญพันธุ์

ได้เริ่มการผสมระหว่างพันธุ์ พิษณุโลก 2 (พันธุ์รับ: แม่) × สายพันธุ์ M9962 (พันธุ์ให้ทนร้อน: พ่อ) ในปี พ.ศ. 2556 ได้ลูกผสมชั่วที่ 1 และทำการผสมกลับ (Backcross) ไปหาพันธุ์พิษณุโลก 2 อีก 2 ครั้ง ได้ชั่วที่ BC2F1 จากนั้นจึงทำการผสมตัวเองและคัดเลือกแบบ Pedigree Selection จนถึงชั่วที่ BC2F4 ในสภาพโรงเรือนควบคุมอุณหภูมิกลางวัน (40–42°C) แล้วจึงทำการทดสอบผลผลิตเบื้องต้น (Preliminary Yield Trial)

ในสายพันธุ์ชั่วที่ BC2F5 ที่ผ่านการคัดเลือก จำนวน 4 สายพันธุ์ ณ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ในฤดูนาปรัง ปี พ.ศ. 2561 ทั้งในสภาพแปลงและโรงเรือนควบคุมอุณหภูมิ สุดท้ายได้ทำการทดสอบผลผลิตสายพันธุ์ BC2F7 ในฤดูนาปรัง ปี พ.ศ. 2562 จำนวน 4 สถานที่ ได้แก่

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
สถาบันวิจัยข้าวแห่งชาติ จังหวัดสุพรรณบุรี
ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี
โรงเรือนควบคุมอุณหภูมิ

ผลการทดลองพบว่า BC2F7-6-5-4-1-1-21 มีลักษณะทรงต้นใกล้เคียงกับพันธุ์พิษณุโลก 2 แต่ให้ผลผลิตและการติดเมล็ดภายใต้อุณหภูมิสูง (>40°C) ได้ดีกว่า จึงตั้งชื่อสายพันธุ์นี้ว่า